Lichamelijke verzorging
"In het begin betekenen de handen van de volwassene voor de zuigeling alles: de mens, de wereld." Emmi Pikler
Emmi Pikler hechtte veel waarde aan een zorgvuldige, aandachtige fysieke verzorging van het kleine kind omdat dit het kind het gevoel van geborgenheid geeft.
Het gevoel van veiligheid is een van de belangrijkste voorwaarden voor het kind om met plezier te kunnen bewegen en zelfstandig te spelen.
Alleen als het kind deze innerlijke zekerheid voelt geliefd te zijn, heeft het de interesse en de energie om zichzelf en zijn omgeving te onderzoeken.
Een vrije bewegingsontwikkeling is daarom altijd onlosmakelijk verbonden met een aandachtige, liefdevolle verzorging.
De handen van de volwassene
Emmi Pikler stelde voor de baby vanaf het moment van zijn geboorte te zien en te behandelen als volwaardig mens, weliswaar voor zijn fysieke welzijn volkomen afhankelijk van volwassenen, maar meer dan alleen maar een bundeltje behoeften en hulpeloosheid.
Zij stelde voor ook de competentie te zien die de pasgeborene al heeft: o.a. contact te maken en duidelijk aan te geven wat zijn behoefte is, en via zijn fysieke verzorging het respect uit te drukken dat hij als mens verdient.
Na de geboorte volgt in het begin een periode waarin ouders en kind elkaar eerst beiderzijds leren kennen. Ouders doen dat door hun baby goed te observeren en zijn reacties waar te nemen. Ze weten nog niet wie hun baby is. Hoe gevoelig is hij, hoe is zijn temperament?
De pasgeborenen leert in het begin zijn ouders vooral kennen via hun handen, die hem verzorgen.
"De handen van de volwassene vormen voor de baby, naast het voeden, het eerste contact met de wereld. Handen raken hem aan, tillen hem op, leggen hem neer, wassen, kleden hem.
Hoe verschillend is het beeld van de wereld die zich aan de zuigeling openbaart als rustige, geduldige, behoedzame, tegelijkertijd zekere handen hem verzorgen in plaats van handen die ongeduldig, gehaast, onrustig of zenuwachtig zijn. In het begin betekenen voor de zuigeling de handen alles: ze zijn de mens, ze zijn de wereld."
Juist omdat de ouders hun kind nog niet kennen en elke pasgeborene zeer gevoelig is, raadde ze hen aan bij elke aanraking van de baby hun handen zo zacht mogelijk te maken, hun bewegingen langzaam te houden en te letten op de reacties van de baby. Op die manier kan er bijna onmiddellijk een soort dialoog ontstaan tussen de ouder en het kind, waarbij zowel de stem als de gebaren betrokken zijn.
De handen van de volwassene betekenen voor de baby en het kleine kind een bron van belangrijke ervaringen. De baby leert van tactvolle en zachte bewegingen wat aandacht en belangstelling betekenen.
Fysieke ondersteuning
Het gevoel van veiligheid dat voor het welbehagen van een baby zo belangrijk is betreft op de eerste plaats zijn fysieke veiligheid.
Pasgeborenen schrikken snel van plotseling naar een verticale positie gebracht worden.
Bij het oppakken, vasthouden en dragen van een baby is het belangrijk dat hij helemaal ondersteund wordt, zoveel mogelijk in een horizontale houding blijft.
Zolang het kind niet uit eigen initiatief langere tijd op zijn buik kan liggen en het gewicht van zijn eigen hoofd kan dragen voelt hij zich het veiligst als hij horizontaal gedragen wordt.
De dialoog met het kind
Pikler raadde ouders aan meteen na de geboorte te gewoonte aan te nemen met hun kind te praten.
Ze hechtte hier belang aan om verschillende redenen.
- Door hun kind meteen bij de naam te noemen en met haar in gesprek te gaan vóór elke handeling wordt de volwassene zich er meer bewust van dat hun kind een volwaardig mens is. Ze nodigde de ouders a.h.w. uit zich in de plaats van het kind voor te stellen en zich af te vragen: hoe zou ik zelf behandeld willen worden?
- Baby's zijn dol op de menselijke stem. De stem van de moeder of de vader heeft een zichtbaar geruststellend effect op de baby. Voor de ouder nodigt het praten uit tot langzaam, bewust omgaan met de baby, die snelle gebaren nog niet kan hanteren. Het zenuwstelsel van een kind heeft nog jaren tijd van rijping nodig voor het impulsen snel kan verwerken. Daarom is er een kort moment van wachten nodig tussen de aankondiging van wat er gaat gebeuren en de actie zelf.
- Hoewel de baby de woorden in het begin nog niet verstaat, is de intentie wel voelbaar. Als de handelingen, b.v. verschonen of baden, steeds in dezelfde volgorde gebeuren, kan de baby binnen zeer korte tijd anticiperen op wat er gaat gebeuren als de volwassenen dit eerst vertelt. Hij kan zich dan al fysiek voorbereiden op de handeling die komen gaat, waardoor hij zich minder kwetsbaar voelt. De volwassene antwoordt met haar gebaren steeds op de reacties van het kind.
- Als een kind op deze manier verzorgd wordt kan hij na enkele maanden gaan participeren in zijn eigen verzorging. Het oogcontact gaat een steeds grotere plaats innemen in de dialoog tussen de ouder en het kind tijdens de verzorging. Na verloop van tijd gaat het kind van participeren naar coöpereren.
Als er bij de verzorging werkelijk sprake is van samenspel vervult dat niet alleen de behoeften van het kind, maar is het zowel voor het kind als voor de volwassene ook een belangrijke sociale ervaring. Een baby die in de loop van de verzorging steeds meer kan bijdragen aan de gezamenlijke handelingen, merkt dat zijn signalen echt worden gezien en begrepen. Hij merkt dat hij invloed kan uitoefenen op de situatie, wat zijn gevoel van autonomie en competentie versterkt.
Voor de volwassene is deze echte dialoog met het kind plezierig en verrijkend.
